Tussenevaluatie pilot Ondernemend uit de bijstand

Datum
19 december 2017

Onderwerp
Aanbevelingen naar aanleiding van de tussenevaluatie pilot Ondernemend uit de bijstand

Geachte voorzitter,

Op 15 oktober 2016 gaf ik de officiële aftrap van de pilot Ondernemend uit de bijstand. Met deze pilot willen we mensen in de bijstand een jaar lang de kans geven om op een laagdrempelige manier te werken aan hun eigen onderneming, met behoud van uitkering. In de commissiebrief van 30 augustus 2016 (RIS 294914) gaf ik aan dat er halverwege de pilot een tussenevaluatie zou worden uitgevoerd om te kijken waar er kan worden bijgestuurd, om zo nog beter te kunnen bijdragen aan de positieve ontwikkeling en inkomensonafhankelijkheid van deelnemers aan de pilot. Ik had u toegezegd om de ervaringen over de eerste maanden van de pilot met u te delen (RIS 296500). Met deze brief wil ik u informeren over het evaluatierapport, de aanbevelingen die hierin vermeld staan en hoe we met deze aanbevelingen om zullen gaan.

Aanleiding pilot
Op 14 april 2016 werd de motie ‘pilot regelvrije zone bijstand’ aangenomen (RIS293823). In de motie werd verzocht een experiment op te zetten waarbij ervaring wordt opgedaan met initiatieven van burgers en sociale coöperaties om bijstandsgerechtigden de ruimte te geven en te stimuleren om met hun talenten inkomsten te verwerven. De ruimte voor ontplooiing van bijstandsgerechtigden moet leiden tot meer en snellere uitstroom.

In de beantwoording op het bovenstaand motieverzoek (RIS 294914) gaf ik aan ervaring op te willen doen met zowel bijstandsgerechtigden die individueel starten met hun onderneming als met sociale coöperaties. Het uitgangspunt was om mensen die gemotiveerd zijn om als ondernemer aan de slag te gaan in hun kracht te zetten, waardoor de kans op inkomensonafhankelijkheid toeneemt. Door de deelnemers in drie verschillende groepen te verdelen, kan worden onderzocht welke werkwijze de grootste kans op uitstroom oplevert. Hierbij wordt een onderscheid gemaakt tussen een individueel spoor met een eigen verantwoordelijkheid voor de re-integratie en een individueel spoor met ondersteuning bij de re-integratie. De derde groep betreft de deelnemers in een coöperatie. Verder kijken we naar mogelijkheden om deelnemers te ondersteunen bij de ontwikkeling van hun onderneming.

Stand van zaken
De pilot Ondernemend uit de bijstand is zo opgezet dat alle bijstandsgerechtigden, ongeacht hun uitkeringsduur, de kans hebben gekregen zich zelf aan te melden om met het ondernemerschap aan de slag te gaan. Na een intakegesprek, waarbij voornamelijk is gelet op de aanwezigheid van intrinsieke motivatie en de afwezigheid van schulden- en/of verslavingsproblematiek, kan de kandidaat van start met zijn onderneming. Ten tijde van de tussenevaluatie in de zomer waren er 71 kandidaten als individu en zes kandidaten in een coöperatie gestart. Van deze 77 deelnemers aan de pilot is de grootste groep tussen de 31 en 51 jaar oud. De uitkeringsduur varieert van 1 tot en met 18 jaar, met een gemiddelde van 3,5 jaar.

De instroom van deelnemers vond geleidelijk plaats. Het streven was om circa 100 deelnemers voor deze pilot te werven, waarvan ongeveer 50 individuele deelnemers en 50 deelnemers in een coöperatie. We zien een grote interesse voor het individuele traject. Vanwege het enthousiasme bij de individuen besloten we om meer dan het initiële aantal individuele deelnemers toe te laten tot de pilot. De individuele kandidaten konden zich tot eind mei 2017 aanmelden. Het aantal deelnemers in de coöperaties blijft achter. Voor de coöperaties blijft het mogelijk tot aan het einde van dit jaar om deelnemers aan te melden. Dit heeft er onder andere mee te maken dat veel coöperaties later zijn gestart. Dit wordt verder toegelicht in de paragraaf over het coöperatieve spoor.

In de beginfase is geen onderscheid gemaakt tussen de twee sporen bij de individuele kandidaten. Het spoor met ondersteuning bij de re-integratie is uitgesteld om de aanbevelingen uit de tussenevaluatie mee te kunnen nemen. Het coöperatieve spoor Door de pilot open te stellen voor sociale coöperaties hebben we een mogelijkheid geïntroduceerd voor groepen bijstandsgerechtigden om samen met elkaar en anderen (niet-bijstandsgerechtigden) een onderneming te starten. In een coöperatie kunnen talenten worden gedeeld en kan ieder lid datgene doen waar hij/zij goed in is. Het uitgangspunt hierbij is dat een coöperatie een vruchtbare onderneming kan worden. Er hebben 7 sociale coöperaties interesse getoond in deelname aan de pilot, waarvan er met 5 coöperaties concrete afspraken gemaakt konden worden om daadwerkelijk deel te kunnen nemen. Coöperatie Eco Shuttle kreeg haar plan niet rond en heeft zich teruggetrokken. Coöperatie Arbre à Palabre hebben we niet kunnen toelaten met als belangrijkste reden dat de ambitieuze voorstellen niet rijmden met de financiële onderbouwing, waardoor wij het risico aanwezig achten dat de leden van de coöperatie met schuldenproblematiek te maken gaan krijgen. De sociale coöperaties die wél zijn toegelaten zijn:

AfriPan, een groep Afrikaanse vrouwen die samen catering opdrachten verzorgen in de Haagse regio;
Gilde Plus, een nieuwe broedplaats waar werken en leren centraal staat en waar werkzoekenden, ondernemers, zzp’ers elkaar op een deskundige manier gaan ondersteunen;
Onzichtbaar Den Haag professionaliseert de kennis, kunde en ervaring van (toekomstig) professionals die werken met en voor ‘de kwetsbare burger’;
Soco Soco ondersteunt Hagenezen in de aanloop, oprichting en uitvoering van een zelfstandige onderneming vanuit een bijstandssituatie;
Vrouwencentrum Eva biedt vrouwen met een afstand tot de arbeidsmarkt de kans om in deeltijd te gaan ondernemen, inkomsten te genereren en uiteindelijk (gedeeltelijk) uit de uitkering te komen.

Een aantal van deze coöperaties wordt begeleid door pilotpartner Cordaid in het kader van haar landelijke programma parttime ondernemerschap. Met bovengenoemde coöperaties zijn afspraken gemaakt over het stimuleren van de verdiencapaciteit van de deelnemers, de begeleiding en omgang met de kwetsbaarheid van de deelnemers en de ondernemende ambities van de coöperatie zelf. Ondanks dat de coöperaties er klaar voor zijn, merken we dat het aantal deelnemers in de coöperaties achter blijft. In overleg met de coöperaties is er op 10 oktober 2017 een speedmeet georganiseerd, waarvoor alle bijstandsgerechtigden in Den Haag een uitnodiging hebben ontvangen. Een 40-tal geïnteresseerden is hier op af gekomen en heeft met de coöperaties gesproken.

De tussenevaluatie
In de zomer van 2017 heeft onderzoeksbureau De Beleidsonderzoekers een tussenevaluatie gedaan naar de uitvoering van de pilot, onder andere door interviews met deelnemers aan de pilot. Het onderzoeksbureau concludeert in hun rapport dat de pilot van toegevoegde waarde is. Zo blijkt dat deelnemers positiever in het leven staan en gemotiveerder zijn om financieel zelfredzaam te worden. Ook worden de kleinschaligheid en persoonlijke benadering binnen de pilot als enkele van de positieve aspecten genoemd. Ook de mogelijkheid om maximaal 1.000 euro bijstand aan te vragen voor investeringskosten binnen de onderneming heeft voor de deelnemers een toegevoegde waarde.

Verder worden in het rapport aanbevelingen gedaan om ervoor te zorgen dat de resultaten voor de resterende duur van de pilot kunnen worden gemaximaliseerd. De aanbevelingen zijn als volgt:
• meer onderscheid maken tussen deelnemers met een reële kans op gehele of gedeeltelijke uitkeringsonafhankelijkheid als ondernemer en deelnemers voor wie dat hoogstwaarschijnlijk niet geldt;
• de pilot is op dit moment regelluw; deelnemers krijgen veel vrijheid om naar eigen inzicht te ondernemen. Door meer sturend op te treden, bijvoorbeeld door verplichte aanwezigheid bij de groepsbijeenkomsten, zou dit wellicht de levensvatbaarheid van sommige ondernemingen vergroten;
• deelnemers tijdig voorbereiden op het einde van de pilot, bijvoorbeeld door de kwartaalgesprekken steeds meer aan te grijpen om serieus met de deelnemers in gesprek te gaan over de levensvatbaarheid van hun onderneming en het traject na de pilot.
• sommige deelnemers hebben aangegeven het fijn te vinden om gekoppeld te worden aan een ervaren ondernemer of geassisteerd te worden door studenten;
• de lessen uit de pilot aangrijpen om parttime ondernemen in te bedden in regulier beleid.
Deze aanbevelingen vormen de basis voor enkele aanpassingen in de uitvoering van deze pilot.

Aanpassingen van de pilot
Met iedere deelnemer worden vanaf nu resultaatafspraken gemaakt. Hier zal tijdens de kwartaal- en voortgangsgesprekken meer op worden gestuurd. Zo zal ook worden gelet op het maandelijks doorgeven van de inkomsten en uitgaven. Hierdoor kunnen kansrijkere kandidaten nog beter ondersteund worden in het bereiken van gestelde doelen. Voor deze groep zou dat betekenen dat ze (deels) uit de uitkering stromen. Daar waar (nog) onvoldoende resultaten geboekt worden wil ik, waar mogelijk, intensiever toegesneden aanvullend maatwerk inzetten.

Sommige deelnemers zitten al aan hun maximale urenbelasting met een parttime inzet. De laatste groep zou in de toekomst onderdeel kunnen uitmaken van een nieuw te ontwikkelen beleidskader parttime ondernemen of van de bestaande bescheiden schaalregeling, waarbij inkomsten zijn toegestaan maar waarbij er geen extra begeleiding meer wordt gegeven. Een voorstel voor deze werkwijze zal in het vervolg van de pilot verder worden uitgewerkt. Een van de aanbevelingen is om deelname aan groepsbijeenkomsten een verplichtend karakter te geven. De praktijk leerde dat veel deelnemers zich niet geroepen voelden om de bijeenkomsten bij te wonen. Vaak vanuit de redenering dat men de desbetreffende kennis al bezit. In de laatste bijeenkomst is gesteld dat deelname verwacht werd en dat een afmelding alleen met goede reden mogelijk was. Het resultaat was dat deze bijeenkomst beter werd bezocht dan eerdere bijeenkomsten. Bovendien bleek uit de reacties achteraf dat de bijeenkomst, ook door de deelnemers die eerder nog niet naar een groepsbijeenkomst waren geweest, als nuttig werd bevonden. Deze aanbeveling hebben we dan ook direct overgenomen.

Een aantal ondernemers gaf aan graag aan een ervaren ondernemer gekoppeld te willen worden. Hiervoor bestaat in Den Haag het Ondernemersklankbord. WSP Zelfstandigen zal de ondernemers uit de pilot die hebben aangegeven coaching te willen van een ervaren ondernemer aan deze organisatie koppelen. Vanuit het Actieplan Micro-Ondernemerschap is een project in voorbereiding waarbij studenten van de Haagse Hogeschool in combinatie met oud-ondernemers specifieke ondersteuning kunnen bieden aan ondernemers die leven onder het bestaansminimum. Insteek is dat deelnemers aan de pilot Ondernemend uit de Bijstand in 2018 ook naar dit loket kunnen worden doorverwezen.

Inmiddels (oktober 2017) zijn er in totaal 91 deelnemers. Van het totale aantal zijn 77 deelnemers gestart met het ondernemen als individu en 14 deelnemers in de coöperaties. Zeven deelnemers zijn vroegtijdig gestopt met hun deelname in de pilot. De laatste groep blijkt vooral afkomstig uit de groep deelnemers met een zeer grote afstand tot de arbeidsmarkt (de participatie-doelgroep). Tot en met oktober 2017 zijn 13 deelnemers volledig de uitkering uitgestroomd. Het merendeel daarvan heeft nu inkomsten uit hun eigen onderneming, loondienst of een combinatie van beide. In totaal zijn de inkomsten van de deelnemers tot en met oktober opgelopen tot 31.000 euro. De lessen die uit deze pilot getrokken kunnen worden, zullen worden meegenomen in de eindevaluatie van de pilot.

Tot slot
Bij de start van de pilot verwachtten we dat de helft van alle deelnemers in staat zou zijn om deel te nemen aan het Bbz (Besluit bijstandverlening zelfstandigen) ofwel geheel of gedeeltelijk uit de uitkering zou zijn uitgestroomd. Momenteel heeft nog niet de helft van alle deelnemers inkomsten. Toch blijkt uit de tussenevaluatie dat de aanpak van de pilot Ondernemend uit de bijstand door de deelnemers wordt gewaardeerd. De gekozen aanpak motiveert hen, ze zijn actief aan de slag en hebben weer het gevoel van eigenwaarde. Dat vind ik belangrijk en daarom zal ik de pilot in aangepaste vorm tot en met juni 2018 voortzetten. Na afloop van de pilot maken we de balans op, informeren we u over de uiteindelijke resultaten van de pilot en het vervolg.

Met vriendelijke groet,

Rabin Baldewsingh
wethouder

Over Soco Soco
Soco Soco staat voor Sociale OnderNemers COöperatie.
Maar is ook de bekende een kreet van Quintis Ristie wat zoiets wil zeggen als, ‘het is leuk’, ‘het is mooi’, ‘het is gezellig’, laten we leuke dingen gaan doen, ‘lets go’, ‘we gaan het leuk maken’.
Want ondernemen mag best een feestje zijn 😉

Onderneem met ons mee. Meld je hieronder aan.
Heb je vragen, ideeën en/of opmerkingen neem dan graag contact met ons op

Over de pilot waar de Sociale Coöperatie onderdeel van uitmaakt
Heb je een bijstandsuitkering in Den Haag en de ambitie om te ondernemen? Wil je dit graag (eerst) samen met anderen doen? Dan is ondernemen in een coöperatie misschien iets voor u.

De pilot ‘Ondernemend uit de bijstand’ is eind 2016 gestart. Met deze pilot biedt de gemeente bijstandsgerechtigden de mogelijkheid om als ondernemer te starten. In een coöperatie kunt u een eigen onderneming starten. Zo benut u uw passie en talent. Ook kunt u ondersteuning en begeleiding krijgen vanuit de coöperatie.

 

Geef een reactie